وقتی خورشید بر فراز دشتهای گرمسیرِ قشلاقی آرام میگیرد، در اتراقگاههای زمستانی عشایر بختیاری، دود اندکی از سقف تاریک «بهون»ها به آسمان میرود. اینجا خبری از سفرههای رنگین و چراغانیهای پر زرقوبرق شهری نیست؛ رمضان در نهایت ایجاز و سادگی، زیر سقف «بِـهون» روایت میشود؛ جایی که ایل، در آستانه کوچ بهاره، آخرین روزهای اتراق در مناطق گرمسیر را با روزهداری و بندگی سپری میکند.
بهون؛ سقفِ بیپیرایه بندگی
واژهی «بهون» در فرهنگ بختیاری نماد خانه و خانواده است. سیاهچادری که به دست زنان ایل بافته میشود تا در برابر تازیانههای باران و هرم آفتاب، پناهِ ایل باشد.مشهدی همت، یکی از عشایر کوچرو به خبرنگار فارس میگوید: «روزه گرفتن زیر این چادر، طعم دیگری دارد. اینجا نه دیواری هست که صدایت را بپوشاند و نه تجملی که چشمت را بگیرد. سحر که میشود، خنکای نسیم از لای پودهای بهون میگذرد و بیدارت میکند. ما اینجا به کم قانعیم و همین کم، در ماه خدا برکت عجیبی دارد.»
قناعت؛ درسِ بزرگِ ماه خدا در ایل
اگر در شهر، رمضان با چالش قیمتها و خریدها گره خورده است، در «بهون» همهچیز در اوج سادگی خلاصه میشود.افطار با چند دانه خرما، پیالهای دوغ محلی و نان تیری که عطر آویشن کوهی میدهد. اینجاست که مفهوم «قناعت» به عنوان یکی از ارکان روزهداری، تجسم واقعی پیدا میکند.
زندگی رمضانی در بهون بختیاری؛ الگوی سبک زندگی اسلامی-ایرانی
محمدرضا مرادی، پژوهشگر فرهنگ بومی زاگرس در گفتوگو با فارس گفت: بهون بختیاری، معماریِ سازگار با طبیعت است و زندگی رمضانی در آن، الگوی کامل سبک زندگی اسلامی-ایرانی است.در این فضا، فاصله بین خالق و مخلوق به کمترین حد خود میرسد.وی افزود: عشایر ثابت کردهاند که با کمترین امکانات و در سختترین شرایطِ اقلیمی، میتوان والاترین درجات بندگی را لمس کرد.
صبر در آستانهی بهار؛ بندگی در تقویم اسفند
رمضانِ امسال در حالی از راه رسیده که ایل، آخرین روزهای اتراق در مناطق گرمسیر را سپری میکند و در انتظارِ رخصتِ طبیعت برای آغاز کوچ بهاره است.در این روزهای اسفندماه، اگرچه طبیعت در تبوتابِ نو شدن است، اما سرمایِ شبانهی دشت، ستبریِ ارادهی عشایر را به چالش میکشد. زیر سقف «بِـهون»، روزهداری نه در گرمایِ کوچ، بلکه در سرمایِ پیش از بهار معنا میشود؛ جایی که ایستادگی در پایِ ایمان، سرمشقِ فرزندانِ ایل برای عبور از گردنههای سختِ زندگی است.
«بِـهون» با تمام سادگیاش، بزرگترین درس رمضان را در خود جای داده است: «دل بریدن از وابستگیها». زیر سقفهای سیاه بهون، دلهای عشایر با هر اذان مغرب شکرانه سادگی و نعمتهای زندگی را به جا میآورند.
رمضان با روزهداری زیر سقفهای ساده بهون، تجربهای از ایمان، صبر و قناعت است که برای نسل جدید ایل الگوی زندگی و بندگی به شمار میرود.در بام ایران، بندگی زیر سقف بهون، یعنی قلهنشینیِ روح در عین فروتنیِ جسم.